Net bir eşik yok — ve bunu bilmek aslında rahatlatıcı

Açık konuşayım: “Şu belirti varsa psikoloğa gidilir” diye bir liste yok. Çocuklar dalgalı büyür. Korkular, öfke patlamaları, tuhaf huylar gelişimin içinde gelip geçebilir.

Benim baktığım iki şey var: ne kadardır sürüyor ve çocuğun hayatından ne götürüyor. Üç haftadır her pazar akşamı karnı ağrıyan, pazartesi sabahı kapıda direnen bir çocukta mesele artık “okulu sevmemek” değildir. Arkadaşlarıyla görüşmeyi bırakan, sofrada susan, eskiden severek yaptığı şeylere “boş ver” diyen bir ergende de öyle. Belirtinin adı ne olursa olsun, günlük hayat daralmaya başladıysa konuşmanın zamanı gelmiş demektir.

“Kendiliğinden geçmez mi?”

Bazen geçer. Meslektaşlarımın bir kısmı bu cümleyi sevmez ama doğrusu bu.

Gelişim düz bir çizgi değil. Yeni kardeş, taşınma, öğretmen değişikliği; sarsar, sonra çoğu zaman yerine oturur. Peki neyi beklemeli, neyi beklememeli? Şöyle düşünün: sıkıntı altı haftadır azalmak yerine artıyorsa ve siz de eve dönerken “bugün acaba nasıl” diye içiniz sıkışır olduysanız, bekle-gör dönemi işini yapmamış demektir. Beklemenin de bir maliyeti var çünkü çocuk o arada kendine bir hikâye yazıyor: “Ben böyleyim.”

Şu durumlarda beklemeyin

  • Kendine zarar verme ya da ölümden söz etme. Bunu hiç bekletmeyin.
  • Yemekle ilişkisi gözle görülür biçimde değişti — öğün atlama, gizli yeme, tartı takıntısı.
  • Okula gitmek “zor” olmaktan çıkıp imkânsız hâle geldi.
  • Uyku haftalardır bozuk ve artık gündüzleri de yönetiyor.
  • Siz tükendiyseniz. Evet, bu da bir sebep; belki de en çok görmezden gelineni.

“Ya damgalanırsa?”

Bu korkuyu odamda en çok, kendi çocukluğunda “psikolog” diye bir şeyin olmadığı kuşaktan duyuyorum. Oysa çocuklar için buranın karşılığı çoğu zaman sadece şu: oyuncakları olan, sözünü kesmeden dinleyen biri. Damgayı çocuklar değil, biz yetişkinler taşıyoruz.

Çocuğunuza söyleyeceğiniz cümlenin karmaşık olması gerekmiyor:

“Bazen herkesin içi karışır. İçi karışanlarla konuşan biriyle tanışacağız.”

Bu kadar.

İlk adım nasıl görünüyor?

On beş dakika tanışıyoruz; telefonda ya da yüz yüze. Siz anlatıyorsunuz, ben soruyorum. Sonunda “başlayalım” da diyebilirsiniz, “biraz izleyelim” de — ikisi de doğru cevap olabilir.

Bu yazıyı buraya kadar okuduysanız, aklınızdaki soru muhtemelen çoktan “gerekli mi”den “nasıl olur”a dönmüştür. O da bir cevaptır.

Kaynaklar: AACAP — “When to Seek Help for Your Child” · NHS — Children and young people's mental health · Türk Psikologlar Derneği.